Bycie przedsiębiorcą daje dużą swobodę w prowadzeniu biznesu, ale wiąże się także z wieloma wyzwaniami – zwłaszcza w okresie, gdy spodziewasz się dziecka. Wielu przedsiębiorców zastanawia się, jakie prawa im przysługują podczas urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Warto poznać swoje uprawnienia, aby skutecznie zadbać o finanse i czas na opiekę nad maluchem. Poniżej omawiamy 4 kluczowe uprawnienia, które przysługują przedsiębiorcom na macierzyńskim.
1. Prawo do zasiłku macierzyńskiego – dla tych, którzy płacą dobrowolne składki chorobowe
Nie każdy przedsiębiorca wie, że aby uzyskać zasiłek macierzyński, należy wcześniej opłacać dobrowolne składki na ubezpieczenie chorobowe. Jeśli opłacałaś te składki przed porodem, możesz liczyć na zasiłek, który przysługuje za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu.
Ile trwa okres zasiłku macierzyńskiego?
Zasiłek macierzyński jest wypłacany przez ZUS przez:
- 20 tygodni (140 dni) w przypadku urodzenia jednego dziecka,
- 31 tygodni (217 dni) w przypadku bliźniąt,
- do 37 tygodni w przypadku ciąży mnogiej.
Jaka jest wysokość zasiłku?
Wysokość zasiłku zależy od zadeklarowanej podstawy składek na ubezpieczenie chorobowe w ostatnich 12 miesiącach. Możesz wybrać:
- 100% zasiłku przez cały okres urlopu macierzyńskiego i 70% w czasie urlopu rodzicielskiego,
- lub 81,5% przez cały okres (macierzyński + rodzicielski), jeśli zgłosisz taką chęć do ZUS w ciągu 21 dni po porodzie.
Ważne jest, że jeśli opłacasz Mały ZUS Plus lub korzystasz z preferencyjnych składek, kwota zasiłku będzie niższa.
Co zrobić, by uzyskać zasiłek?
- Zgłoś się do ZUS z wypełnionym formularzem oraz dokumentami potwierdzającymi prawo do zasiłku (np. akt urodzenia dziecka).
- Pamiętaj o wyrejestrowaniu się z ubezpieczeń społecznych i zgłoszeniu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego – to konieczne formalności!
2. Możliwość kontynuowania działalności bez opłacania składek na ZUS społecznych
Podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorca jest zwolniony z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe). W praktyce oznacza to spore oszczędności w budżecie firmy. Składki emerytalne i rentowe pokrywa ZUS w związku z wypłatą zasiłku.
Czy możesz prowadzić działalność na macierzyńskim?
Tak! Możesz prowadzić swoją firmę i nadal korzystać z prawa do zasiłku macierzyńskiego. Jest to idealne rozwiązanie, jeśli chcesz utrzymać firmę aktywną, a jednocześnie poświęcić czas na opiekę nad dzieckiem.
2.1. Składki opłaca ZUS – co to oznacza w praktyce?
W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe i wypadkowe) są opłacane przez ZUS. Dla przedsiębiorcy oznacza to, że:
- Nie musi martwić się o dodatkowe obciążenia finansowe związane z ZUS.
- Zachowuje prawo do świadczeń emerytalnych i rentowych, ponieważ ZUS nadal nalicza składki, co przekłada się na ich przyszłą wysokość.
- Możesz skupić się na rozwoju biznesu lub opiece nad dzieckiem, bez presji comiesięcznych opłat.
Zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne nie obejmuje jednak składki zdrowotnej, która nadal jest obowiązkowa. To ważny aspekt, o którym warto pamiętać podczas planowania budżetu.
2.2. Możliwość prowadzenia działalności podczas pobierania zasiłku
Jednym z największych atutów dla przedsiębiorców na macierzyńskim jest to, że mogą nadal prowadzić działalność gospodarczą i osiągać przychody. W praktyce oznacza to, że:
- Możesz kontynuować obsługę stałych klientów lub realizację długoterminowych projektów.
- Masz możliwość rozwijania biznesu w tempie dostosowanym do nowych obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem.
- Nadal możesz wystawiać faktury, zawierać umowy czy prowadzić kampanie marketingowe.
Przykład: Monika, właścicielka sklepu internetowego, zdecydowała się na pobieranie zasiłku macierzyńskiego, jednocześnie prowadząc swój biznes. Dzięki temu mogła kontynuować sprzedaż online, zarządzać sklepem z domu i cieszyć się dodatkowym dochodem, który pomógł jej w opiece nad noworodkiem.
Ważne jest, że podczas prowadzenia działalności na macierzyńskim podlegasz jedynie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Nie musisz opłacać składek społecznych (emerytalnych, rentowych), co znacząco obniża miesięczne koszty prowadzenia firmy.
2.3. Jak formalnie zrezygnować z opłacania składek społecznych?
Aby skorzystać ze zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego, konieczne jest dopełnienie odpowiednich formalności w ZUS:
- Wyrejestrowanie się z ubezpieczeń społecznych – należy złożyć formularz ZUS ZWUA. Dzięki temu twoje składki na ubezpieczenia społeczne zostaną zawieszone na czas pobierania zasiłku.
- Zgłoszenie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego – w tym celu trzeba wypełnić formularz ZUS ZZA. Składkę zdrowotną należy nadal opłacać, co potwierdzane jest w comiesięcznej deklaracji ZUS DRA.
- Regularne składanie deklaracji ZUS DRA – nawet jeśli nie opłacasz składek społecznych, konieczne jest co miesiąc składanie deklaracji rozliczeniowej, w której zawrzesz informacje dotyczące składki zdrowotnej.
2.4. Kiedy nie musisz opłacać składki zdrowotnej?
Choć składka zdrowotna jest standardowo obowiązkowa nawet w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, istnieją sytuacje, w których przedsiębiorca może zostać zwolniony z jej opłacania. Dotyczy to szczególnych przypadków, które wynikają z przepisów o ubezpieczeniach zdrowotnych.
Kiedy składka zdrowotna nie jest wymagana?
Zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej przysługuje przedsiębiorcy, jeżeli:
- Miesięczna wysokość zasiłku macierzyńskiego nie przekracza 1000 zł brutto.
Przykład: Jeżeli twoja deklarowana podstawa składek przed rozpoczęciem pobierania zasiłku była niska, a kwota zasiłku wynosi mniej niż 1000 zł, automatycznie nie masz obowiązku opłacania składki zdrowotnej w tym okresie. - Podlegasz innemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, które pokrywa twoje potrzeby.
Może to dotyczyć sytuacji, gdy masz tytuł do ubezpieczenia jako współmałżonek lub członek rodziny osoby zatrudnionej na etacie lub prowadzącej działalność gospodarczą. - Posiadasz specjalne zwolnienie wynikające z przepisów podatkowych i ubezpieczeniowych.
Dotyczy to np. emerytów prowadzących działalność gospodarczą, którzy spełniają warunki do zwolnienia z opłacania składek zdrowotnych (np. niski przychód z działalności i emerytura niższa od minimalnego wynagrodzenia).
3. Zasiłek rodzicielski dla przedsiębiorcy – nawet gdy zasiłek macierzyński jest niski
Jeśli nie opłacałaś składek chorobowych w odpowiednim czasie lub twoja deklarowana podstawa składek była bardzo niska, możesz skorzystać z tzw. świadczenia rodzicielskiego, które wynosi 1000 zł miesięcznie.
Kto może ubiegać się o zasiłek rodzicielski?
Zasiłek rodzicielski przysługuje przedsiębiorcom, którzy:
- nie otrzymują zasiłku macierzyńskiego lub jego wysokość jest niższa niż 1000 zł miesięcznie,
- spełnią warunki formalne i złożą wniosek w MOPS-ie (Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej).
Na jaki okres przysługuje świadczenie?
- 52 tygodnie w przypadku urodzenia jednego dziecka,
- 71 tygodni w przypadku ciąży mnogiej.
Ważne jest, aby złożyć wniosek w ciągu 3 miesięcy od urodzenia dziecka, aby nie stracić prawa do pełnego świadczenia.
4. Prawo do elastycznego powrotu do pracy – rodzicielski i ojcowski
Rodzicielstwo to nie tylko obowiązki, ale też możliwość korzystania z dodatkowych urlopów. Jako przedsiębiorca masz prawo do elastycznego korzystania z zasiłków i urlopów, które mogą ułatwić powrót do aktywności zawodowej.
Urlop rodzicielski
Po zakończeniu okresu macierzyńskiego możesz przejść na urlop rodzicielski, podczas którego otrzymujesz:
- 70% zasiłku macierzyńskiego, jeśli korzystasz z urlopu rodzicielskiego oddzielnie,
- lub 81,5% zasiłku (łączonego z macierzyńskim), jeśli wnioskujesz o oba świadczenia jednocześnie.
Urlop ojcowski
Jeśli jesteś ojcem i prowadzisz firmę, masz prawo do urlopu ojcowskiego trwającego 14 dni. Możesz podzielić go na dwie części i wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Urlop ojcowski jest w pełni płatny (100% zasiłku).
Dodatkowe korzyści wynikające z prowadzenia działalności na macierzyńskim
Możliwość dalszego rozwijania firmy
Dzięki zwolnieniu z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego, przedsiębiorca zyskuje możliwość wykorzystania zaoszczędzonych środków na rozwój biznesu. Może to obejmować:
- inwestowanie w marketing (np. kampanie w social mediach),
- rozwój nowych usług lub produktów,
- szkolenia i doskonalenie zawodowe.
Pamiętaj, że elastyczność wynikająca z prowadzenia działalności na macierzyńskim daje ci przewagę, której nie mają osoby pracujące na etacie. Masz pełną kontrolę nad tym, ile i kiedy pracujesz.
Składka zdrowotna – dlaczego jest obowiązkowa?
Nawet jeśli jesteś zwolniona z opłacania składek społecznych, składka zdrowotna nadal pozostaje obowiązkowa. To kluczowe, ponieważ zapewnia ci dostęp do świadczeń medycznych w ramach publicznej opieki zdrowotnej, takich jak:
- badania diagnostyczne,
- opieka szpitalna,
- wizyty u specjalistów.
Warto podkreślić, że wysokość składki zdrowotnej zależy od dochodu i jest rozliczana według rocznych deklaracji do ZUS i urzędu skarbowego. Jeśli twój zasiłek macierzyński nie przekracza 1000 zł miesięcznie, możesz być zwolniona z opłacania składki zdrowotnej.
Jak zwiększyć zasiłek macierzyński?
Jeśli planujesz powiększenie rodziny i wiesz, że chcesz korzystać z wysokiego zasiłku macierzyńskiego, możesz zaplanować swoje składki odpowiednio wcześniej. Wystarczy, że przez co najmniej 12 miesięcy przed porodem zadeklarujesz wyższą podstawę składek na ubezpieczenie chorobowe.
Przykład:
Anna, prowadząca działalność gospodarczą, przez ostatni rok zadeklarowała minimalną podstawę składek (np. 3600 zł). Jej zasiłek macierzyński wyniesie około 2700 zł brutto. Jeśli jednak Anna zadeklarowałaby podstawę w wysokości 9000 zł, jej zasiłek wzrósłby do 6750 zł brutto.
Pamiętaj, że jednorazowe podniesienie składki tuż przed porodem nie wpłynie na wysokość zasiłku – liczy się pełne 12 miesięcy płacenia wyższych składek.
Jak radzić sobie z formalnościami?
Proces zgłaszania do ZUS może wydawać się skomplikowany, ale poniższe kroki pomogą ci przejść przez to sprawnie:
- Wyrejestruj się z ubezpieczeń społecznych (formularz ZUS ZWUA) – dotyczy to obowiązkowych składek emerytalnych, rentowych i wypadkowych.
- Zarejestruj się do ubezpieczenia zdrowotnego (formularz ZUS ZZA) – od tego momentu składka zdrowotna staje się twoim jedynym obowiązkiem.
- Złóż wniosek o zasiłek macierzyński – pamiętaj, aby dostarczyć wszystkie wymagane dokumenty, w tym akt urodzenia dziecka.
Wsparcie dla ojców-przedsiębiorców
Macierzyństwo nie jest jedynym okresem, kiedy możesz liczyć na wsparcie ZUS. Jeśli twój partner również prowadzi działalność gospodarczą, może skorzystać z urlopu ojcowskiego lub przejąć część urlopu macierzyńskiego. To elastyczne rozwiązanie pozwala dzielić się obowiązkami rodzicielskimi.
Dlaczego warto skorzystać z urlopu ojcowskiego?
- Trwa 14 dni i można go podzielić na dwie części.
- Przysługuje nawet wtedy, gdy matka dziecka korzysta z zasiłku macierzyńskiego.
- Pozwala ojcu aktywnie uczestniczyć w pierwszych miesiącach życia dziecka.
Ulgi i preferencje dla przedsiębiorców na macierzyńskim
Mały ZUS Plus i preferencyjne składki
Jeśli korzystasz z ulgi Mały ZUS Plus lub preferencyjnych składek ZUS, twoje zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogą być znacząco obniżone. Oznacza to mniejsze koszty prowadzenia działalności w okresie macierzyńskim i rodzicielskim. Pamiętaj jednak, że korzystanie z tych ulg wpływa na wysokość przyszłych świadczeń, takich jak emerytura czy zasiłek macierzyński.
Praktyczne porady dla przedsiębiorców na macierzyńskim
- Planuj finanse z wyprzedzeniem – zasiłek macierzyński może nie pokrywać wszystkich twoich wydatków, zwłaszcza jeśli masz stałe koszty prowadzenia firmy (np. wynajem biura czy leasing sprzętu).
- Korzystaj z pomocy doradcy podatkowego – pomoże ci optymalnie rozliczać składki i podatki, a także wskaże dostępne ulgi.
- Rozważ outsourcing – jeśli obawiasz się, że macierzyństwo wpłynie na tempo działania twojej firmy, możesz zlecić część obowiązków zaufanym współpracownikom lub firmom zewnętrznym.
Podstawa prawna i więcej informacji
Twoje prawa jako przedsiębiorcy na macierzyńskim wynikają m.in. z:
- Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 57 i 57a),
- Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (art. 29–33, 48–48a),
- Ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Aby dowiedzieć się więcej, skorzystaj z oficjalnych poradników ZUS lub skontaktuj się z doradcą podatkowym.
